قوانین و مقررات حقوق کودکان

حقوق کودک در خانواده از موارد زیر تشکیل شده است: 
۱-حق حضانت
بالاترین حق کودک در خانواده حق حضانت یا نگهداری می‌باشد.

در ماده ۱۱۶۸ قانون مدنی آمده است که: “نگهداری کودکان هم حق و هم تکلیف والدین است.”
ماده ۱۱۷۳ قانون مدنی (اصلاحی در سال ۱۳۷۶/۱۱/۰۸) : هر وقت که در اثر عدم مراقبت یا انحطاط اخلاقی پدر و یا مادری که کودک تحت حضانت اوست سلامت جسمانی و یا اینکه تربیت اخلاقی طفل در معرض خطر قرار گیرد دادگاه می تواند با درخواست اقوام نزدیک کودک یا با تقاضای قیم کودک یا با تقاضای رئیس حوزه قضایی هر اقدامی که برای حضانت طفل لازم است ، انجام دهد.

مواردی که نشان دهنده‌ی عدم مواظبت از فرزند و یا سقوط اخلاقی پدر یا مادر است:
اعتیاد به الکل ، مواد مخدر و قمار که باعث زیان به اطرافیان شود.
مشهور بودن به فحشا و فساد اخلاقی.
مبتلا شدن به بیماری روانی با تایید پزشکی قانونی.
سوء استفاده از کودک یا مجبور کردن او به ورود به شغل‌های ضد اخلاقی مثل فساد و فحشا و قاچاق و تکدی گری .
ضرب و شتم کودک خارج از حد متعارف.

۲-حق نفقه (خرجی)
ماده ۱۱۹۹ قانون مدنی:«نفقه فرزندان بر عهده پدر میباشد. بعد از فوت پدر یا عدم توانایی او به پرداخت نفقه وظیفه جد پدری است که با رعایت الاقرب فالاقرب در صورتی که پدر و جد پدری نباشند و یا عدم توانایی آنها، نفقه فرزند برعهده مادر می‌باشد.»

بر طبق تعریف ماده ۱۲۰۴ قانون مدنی: “نفقه شامل نیازهای اولیه مانند مسکن ، لباس، غذا و وسایل منزل به اندازه برطرف کردن نیاز و با در نظرگرفتن توانایی مالی نفقه دهنده، می شود. البته موارد ذکرشده مهمترین نیازهای زندگی هر شخصی است و هزینه‌های مربوط به بهداشت، درمان و تعلیم و تربیت نیز جزء نفقه به حساب می‌آیند.”

۳-حق تربیت و ادب آموزی
ماده ۱۱۷۸ قانون مدنی “والدین وظیفه دارند که به اندازه توانایی خود برای تربیت فرزندان خویش به اندازه نیاز اقدام کنند و نباید آنها را بی‌هدف بگذارند.”

۴- حق نظارت و مراقبت
در ماده ۱۱۷۹ قانون مدنی گفته شده است: “والدین اجازه تنبیه فرزند خود را دارند اما به موجب این حق نباید فرزند خود را خارج از عرف تأدیب نمایند.”